خيار شور به دو شكل پاستوريزه و تخميري توليد و مصرف مي شود. خيارشور پاستوريزه به صورت صنعتي و در كارخانجات مواد غذايي توليد و سپس پاستوريزه مي گردد. خيار شور تخميري معمولاًدر كارگاه هاي سنتي يا در منازل تهيه مي شود.
موارد مصرف:
1- به صورت چاشنی در کنار انواع غذاها
2- در تهیه انواع سالاد ها و سالاد الویه و سس ها
3- همراه با انواع ساندویج گرم وسرد و در تهیه انواع غذاهای سریع و آماده.
محتویات خيارشور
خیار سبز، آب، نمک طعام، فلفل سبز، سیر، سرکه و ترخون.
خيار: خيارهاي مورد استفاده بايد قلمي به رنگ سبز روشن و با بافت نسبتاً سفت باشند. براي افزايش كيفيت بايد از خيارهاي نسبتاً يك اندازه و با درجه رسيدگي يكسان استفاده كرد.
سبزي: سبزي هايي كه در خيار شور استفاده مي شود بايد تازه باشد. افزودن سبزي هايي مانند سير، كرفس، شويد، گشنيز، جعفري، وفلفل قرمز يا سبز، نعناع و ترخون در خيار شور مجاز مي باشد، مشروط به اين كه مقدار كل سبزي افزوده شده از 5گرم در صد وزن خالص محصول تجاوز نكند. براي فراوري خيارشور افزودن هر نوع افزودني به خيار به غیر از سركه، نمك محلول و سبزي هاي نام برده غير مجاز است.
سركه: سركه اي كه براي تهيه خيار شور مصرف مي شود بايد صاف و زلال باشد ورنگ آن بستگي به نوع سركه دارد. حداكثر مقدار مجاز استفاده از آن بايد به نحوي باشد كه ميزان آن بر حسب اسيد استيك بيشتر از 1گرم در 100گرم محصول نباشد.
آب و نمك: آب مورد استفاده می بایست بهداشتی بوده و نبايد خيلي سخت يا خيلي سبك باشد، زيرا باعث افت كيفيت محصول مي شود. مقدار نمك خيار شور هم نبايد از 5-8 درصد بيشتر بوده، بايد از نمك هاي داراي پروانه ساخت استفاده شود.
فرآوري خيار شور
تولید خیارشور صنعتی
بعد از آن كه خيار سبز وارد كارخانه شد عمليات بازرسي و افت زني روي آن ها صورت مي گيرد. ابتدا خيارها در سالن گريدينگ درجه بندي مي شوند و هر درجه از آن ها درون سبدهاي مخصوص درجه خود ريخته مي شوند. این کار باعث می شود درجه خيارهایی كه به هم نزديك مي باشد (مثلا درجه ممتاز و درجه يك ) از هم تفکیک شوند.
تهيه خيار شور تخمیری
خيارهاي تهيه شده را ابتدا درجه بندي كرده، شستشوي كامل انجام داده و گل هاي آن را جدا مي كنند، سپس خيار به همراه سبزيجاتي كه به طور كامل پاكسازي و شستشو شده داخل ظرف هاي مورد نظر كه لازم است كاملاً بهداشتي و ويژه مواد غذايي باشند مي ريزند و آب نمك با غلظت 8-5 درصد به آن اضافه مي نمايند. از آن جايي كه در مراحل اوليه تخمير ممكن است لايه سفيد رنگي در سطح محصول ايجاد شود، بهتر است روزهاي اول در ظرف باز گذاشته شود تا هم از تشكيل اين لايه جلوگيري شود و هم گاز ناشي از تخميرهاي ناخواسته خارج گردد. عمل تخمير 9-6 هفته طول مي كشد و بعد از آن محصول آماده مصرف خواهد بود. مخلوط آب و نمك باعث تغييرات مطلوب دلخواه در خيار شور مي شود. وجود نمك در آب باعث رشد ميكرو ارگانيسم هاي توليد كننده اسيد لاكتيك شده و توليد اسيد به همراه نمك از رشد باكتري هاي نامطلوب و گنديدگي محيط جلوگيري مي كنند.
تفاوت خيارشور تخميري و غيرتخميري
در فراوري خيارشور غير تخميري ميكروارگانيسم ها به علت پاستوريزاسيون انجام شده غير فعال مي شوند، پس خيارشور عاري از رشد ميكروبي مي باشد ولي در فراوری خيارشورهاي تخميري عمليات پاستوريزاسیون انجام نمي شوند، بنابراین خيارشور طعم بهتري نسبت به خيارشور غيرتخميري دارد. اين نوع خيار شور به دليل عطر و طعم تخميري كه دارد با استقبال بيشتري روبروست.
1 - بادكردگي: ممكن است خيارها دچار بادكردگي شوند كه اگر خيلي شديد باشد مي تواند باعث از هم پاشيدگي و له شدگي آنها شود. باد كردگي به دو دليل اتفاق مي افتد:
ممكن است به علت يكسان نبودن درجه رسيدگي خيارها اتفاق بيفتد. بنابراين براي جلوگيري از آن و نيز افزايش كيفيت محصول بهتر است از خيارهايي با درجه رسيدگي و اندازه يكسان استفاده نمود.
گاهي در اثر رشد باكتري ها و قارچ هاي نامطلوب گاز توليد مي شود و در اثر فشار گاز و نمك خيار دچار بادكردگي مي گردد.
2 - نرم شدن: اين نوع صدمه معمولاً چند روز يا چند ماه بعد ايجاد مي شود كه در اثر تجزيه مواد داخل خيار است. اين حالت ممكن است به علت رشد ميكروب ها، كپك ها، مخمرها يا در اثر آنزيم درون خيار يا شكوفه آن باشد.
3 - كپك زدگي: يكي از انواع فساد خيار شور كپك زدگي است كه در اثر رشد كپك ها و مخمر ها اتفاق مي افتد كه معمولاً در اثر عدم رعايت نكات بهداشتي در تهيه خيار شور و نگهداري آن در شرايط نامطلوب ايجاد مي شود.
نكات بهداشتي در خريداري و مصرف خيار شور
بهتر است از خيارشورهاي داراي پروانه ساخت يا خيارشورهاي تخميري كه داراي كد بهداشتي هستند استفاده نمود. خيار شورهاي تخميري بايد داراي برچسبي باشند كه حاوي مشخصات كالا شامل كد بهداشتي، تاريخ توليد، تاريخ انقضاء و آدرس باشند. ظروف مورد استفاده ضروری است كه از مواد درجه يك ساخته شده باشد.
عرضه خیار شور تخمیری باید در شرايطي بهداشتي صورت پذیرد. بهتر است این نوع محصول را در جای تاریک، خنک و یا در یخچال نگهداری کنید. از خرید شورهایی که به شکل فلهای عرضه میشوند و یا شورهایی که آب نمک آن ها تیره شده و ذرات کپک روی آن ها شناور است خودداری کرده و همواره از محصولات معتبری که دارای بستهبندیهای بهداشتی، تاریخ مصرف و مجوز بهداشت هستند استفاده کنید. همچنین هنگام مصرف انواع شورها ابتدا آن ها را با کمی آب بشویید تا از مقدار نمکشان کاسته شود.
فواید تغذیه ای خیار شور
خیار سبز: دارای املاح فراوان از جمله پتاسیم، فسفر، کلسیم ومنگنز می باشد همچنین دارای ویتامین های آ,ث وگروه ویتامین های ب و کا می باشد.
نمک طعام: یون سدیم در غشاء سلولی وپتانسیل اکسیداسیون واحیاء نقش مهمی دارند.
سیر: سیر دارای املاح فراوانی از جمله پتاسیم ، فسفر، کلسیم وسلینیم است و دارای آهن، ویتامین ث و ویتامین های گروه ب، ویتامین کا می باشد. از دیگر خصوصیات آن می توان به دسترسی آسان در تمامی فصول و ماندگاری بالای کنسرو آن نام برد. علاوه بر آن خیار شور تخمیری دارای باکتری هایی است که از رشد میکرو ارگانیسم های مضر دستگاه گوارش جلوگیری نماید.به جذب آهن کمک کرده و حاوی ویتامین ث بالایی می باشد. علاوه بر آن سرکه موجود در این نوع محصولات به کاهش وزن کمک می نماید.
محدودیت استفاده از خیار شور
این نوع محصولات تنها برای افزایش اشتها و بهبود طعم و مزه غذا میتوانند بسیار مطلوب باشند. مصرف افراطی ترشی و شور موجب وارد آمدن آسیبهای جدی به سیستم گوارشی میشود و میتواند در افراد مستعد منجر به افزایش فشار خون و هم چنین تشدید بیماریهای گوارشی شود. بنابراین توصيه مي شود افرادی که به فشارخون بالا مبتلا هستند و يا به هر دليلي براي مصرف نمک منع دارند، از مصرف زياد اين موادغذايي بپرهيزند. علاوه بر آن مصرف نمك و مواد غذایی حاوی مقدار زیاد نمک در خانم های باردار توصیه نمی شود، زیرا بعد از آن كه وارد خون شد از راه كليه ها دفع مي شود و چون هنگام بارداري دفع نمك به راحتي صورت نمي گيرد مقدار زيادي از آن در بافت هاي گوناگون بدن جمع مي شود و آب را به خود مي گيرد و بدين ترتيب باعث مي شود قسمت هاي مختلف بدن ورم كنند.
منبع:
كنسرو سازي مهندس رسول پايان
3- Best Maid (BM). 2007. History of pickling Best-Maid. Retrieved January 6, 2008.
4- http://www.hc-nahavand.ir برداشت از :نشریه غذا
**مشترک خوراک زیتون ایرانی 2 (مهندسی صنایع غذایی) شوید**استفاده از مطالب زيتون ايراني 2 فقط با ذكر صلوات مجاز مي باشد